اروپائیان در خلیج فارس
اشتراک گذاری

اروپائیان در خلیج فارس چه میکردند و تاریخچه حضور آنها به چه صورت بوده است. این تاریخچه دارای فراز و نشیب هایی است که بوشهر در آن حضور دارد.

اوپائیان در خلیج فارس

گزارش حضور اروپائیان در خلیج فارس در این گزارش از سیراف خبر، «واسکودوگاما» (فوت ۱۵۲۵م.) دریانورد ماجراجوی پرتغالی، همزمان با کشف قاره آمریکا توسط «کریستف کلمب» در سال ۱۴۹۲م. برای راه یافتن به هندوستان و دستیابی به ذخائر گرانبها و زمین های پربرکت و ادویه و کالاهای پر قیمت آن کشور حرکت کرد، گاما در سال ۱۴۹۷م. راه دریایی دماغه (امید نیک) را در جنوبی ترین نقطه افریقا کشف کرد و به اقیانوس هند و دریای عمان راه یافت.

واسکودوگاما

از همان زمان، اروپائیان و قبل از همه پرتغالی ها به خلیج فارس راه یافتند و از آن پس این خلیج مظلوم، روز خوش و آسایش به خود ندید.

«آلبوکرک» دریاسالار دیگر پرتغالی در سال ۱۵۰۶م. بندرعباس یا هرمز قدیم را بمباران کرد در سال ۱۵۱۴ نیز مجددا به جزیره هرمز تاخت، پرتغالی ها نام بندر هرمز یا بندرعباس قدیمی را به بندر «گمبرون» تغییر دادند و قدرت و نفوذ خود را تا قشم، کنگ، ریشهر و سایر نواحی خلیج فارس گسترش دادند.

آلبوکرک

آنها با قساوت و بیرحمی نسبت به مردم این مناطق رفتار می کردند. پرتغالی ها بیش از یکصد سال، یکه تاز و قدرت بلامنازع خلیج فارس به شمار می رفتند.

شاه عباس صفوی

عصر صفوی (۹۰۵-۱۱۳۵ ه.ق.):

شاه عباس (۹۷۸-۱۰۳۷ه.ق.) در سال ۱۰۰۹، پرتغالی ها را به سرداری امامقلی خان و با کمک انگلیسی ها از خلیج فارس بیرون راند و نام گمبرون را به بندر عباس تغییر داد، اما از آن پس انگلیسی ها در خلیج فارس جا خوش کردند، از سوی دیگر، هلندی ها نیز حضور خود را در خلیج فارس، آشکار ساختند.

هلندی ها، از سال ۱۶۰۲ تا ۱۸۹۰م. در خلیج فارس به فعالیت بازرگانی مشغول بودند کمپانی هلند در بصره و بندرعباس شعبه هایی برای خود تأسیس کرد، هلندی ها در سال ۱۷۴۸م. به بوشهر و خارگ دست اندازی کردند و در جزیره خارگ مستقر شدند و برای خود پایگاه و قرارگاهی ساختند اما در مقابل قدرت و بی باکی «میر مهنا بندرریگی» ضابط بندر ریگ و یکی از مبارزان و مخالفان استعمار هلندی ها و انگلیسی ها در خلیج فارس تاب مقاومت نیاوردند و تار و مار شدند. انگلیسی ها نیز که به خودکامگی ها و خودسری ها در خلیج فارس می پرداختند، میر مهنای بندرریگی را به عنوان دزد و راهزن دریایی معرفی کرده اند و متأسفانه جمعی از مورخان و محققان ایرانی و عرب نیز، این مدعا را پذیرفته اند در حالی که وی یکی از دلاوران و مبارزان ضد استعمار در جنوب کشور بوده است. کمپانی هند شرقی هلند و انگلیس، سال ها در خلیج فارس قدرت و نفوذ داشتند.

نفوذ فرانسویان از سال ۱۶۲۳ تا ۱۹۱۳م. در خلیج فارس و بوشهر،رؤیای روس ها و تسلط و نفوذشان و نیز توقفشان از سال ۱۸۹۹ در بوشهر، تلاش آلمان ها برای گسترش امور بازرگانی در خلیج فارس، توقف بلژیکی ها از مارس ۱۹۰۰ و در انحصار گرفتن امور گمرک و قدرت نمایی و ماجراجویی انگلیسی ها از زمان حضور پرتغالی تا دهه های اخیر، همه و همه قابل تامل است که بیان آنها فرصت دیگری می طلبد.

نادرشاه افشار

افشاریه و زندیه

نادرشاه افشار (۱۱۰۰-۱۱۶۰ ه.ق.) پادشاه مقتدر، پس از تأسیس ناوگان مجهز دریایی در دریای خزر، به فکر ایجاد نیروی دریایی و ساختن کشتی در کرانه خلیج فارس افتاد، او در سال ۱۱۴۶ ه.ق. بندر بوشهر را پایگاه دریایی خود قرار داد و کارگاه کشتی سازی را در آنجا دائر نمود که به سبب مشکلات فراوان از جمله حمل الوار از مازندران به بوشهر، آرزوی او چندان عملی نشد اما توجه او به خلیج فارس، براعتبار و موقعیت کرانه های این خلیج افزود.

زندیان (۱۱۶۲-۱۲۰۹ ه. ق.) نیز به تأسیس ناوگان خلیج فار همت گماشتند لشکرکشی سپاه کریمخان به بصره و مسقط و تسلط قدرت دریایی در این زمان نیز قابل توجه است.

قاجاریان (۱۲۰۰- ۱۳۳۹) کرانه های خلیج فارس بیش از گذشته مورد تاخت و تاز و قدرت نمایی ملل بیگانه مخصوصا انگلیسیها قرار گرفت، مأموران و کارگزاران و افسران انگلیسی، خود را فرمانروای کل و سلطان بلامنازع خلیج فارس می دانستند، حتی برای زندگی و گذران امور مردم این نواحی تعیین تکلیف می کردند.

انگلیسی ها یک بار در سال ۱۲۵۳ به بوشهر تاختند و بار دوم در سال ۱۲۷۳ در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار (۱۳۶۴-۱۳۱۳) و بار دیگر در ۱۳۳۳ ه. ق. در زمان سلطنت احمدشاه قاجار (جلوس ۱۳۲۷ تا ۱۳۴۴) براثر ضعف دولت های قاجاری، بندر بوشهر و سپس خرمشهر (محمره سابق) به تصرف نیروهای استعمار انگلیس درآمد که هر سه بار با مقاومت و فداکاری و از جان گذشتگی نیروهای محلی مردم دلیر و قهرمان تنگستان و دشتستان و دشتی و بندر بوشهر مواجه شدند. انگلیسی ها که از دوره صفویه به خلیج فارس راه یافته بودند تا پایان حکومت قاجار در کرانه ها و آب های این خلیج به تاخت و تاز خود مشغول بودند.

تنها قدرت قابل توجه در این منطقه همانا در زمان نادرشاه افشار به وجود آمد اما پس از مرگ نادر، مخصوصا در اواخر دوره زندیه و دوره قاجاریه، هرج و مرج و دست اندازی بیگانگان در خلیج فارس به اوج خود رسید، خام طبعی های فتحعلی شاه، ترس و هراس محمدشاه، عیاشیها و شادخواری های ناصرالدین شاه و ضعف و ناتوانی های مظفرالدین شاه، میدان را برای یکه تازی دولت استعماری انگلیس و رقابت های دولت های روس و فرانسه و انگلیس بر سر آب ها و زمین های ایران به حدی هموار ساخت که هر کدام از این دولت ها ادعای قسمتی از آب و خاک سرزمین ایران داشتند. تنها دلسوزی ها و علاقه مندی های امیرکبیر و آرزوی داشتن بنادر آباد و کشتیرانی و کشتی سازی در جنوب ایران در این دوره قابل ذکر است که او هم به سعایت بیگانگان از پای درآمد. ناصرالدین شاه در اواخر سلطنت خود به فکر ایجاد نیروی دریایی در خلیج فارس افتاد و به همین سبب، پس از تلاش و کوشش های فراوان و بنا به ادعای «لرد کرزن» با اجازه دولت انگلیس موفق به خریدن ناو (پرسپلیس) شد. که البته این کشتی جنگی نبود اما سه دستگاه توپ سرپر هفتاد میلیمتری و مقداری فشنگ و باروت در آن وجود داشت، این کشتی مأموریت مهمی انجام نداد، وظیفه آن گشت زنی در دریا و سرکشی مختصر به بنادر و در موقع لزوم بردن دریا بیگی از یک بندر به بندر دیگر بود، این کشتی در همان سال های اول ورود در بوشهر در نزدیک ساحل به گل نشست و لاشه آن تا سال های اخیر در دریا موجود بود که اخیرا به همت میراث فرهنگی بوشهر پس از صد سال از زیر آب بیرون کشیده شده و در موزه دریایی بوشهر قرار گرفته است کشتی های دیگر دوره قاجار (مظفری، شوش) و چند قایق کوچک بود که چندان قدرت و اعتباری نداشتند، لاشه کشتی مظفری تا سال های اخیر در کنار اسکه گمرک بوشهر در زیر آب بود که در هنگام اسکله سازی جدید قطعات آن را از زیر آب بیرون آوردند.

اما دریانوردی و کشتیرانی مدرن از آغاز قرن شمسی جدید با تأسیس نیروی دریایی و تسلط قدرت دریایی ایران بر آب های خلیج فارس آغاز شد و بنادر مهم و آباد و پررونق در کرانه های خلیج فارس تأسیس گردید و قدرت دریایی ایران و خروج بیگانگان از این خلیج در چند دهه اخیر بر همه جهانیان آشکار بوده است.

 

 

اشتراک گذاری

لينک کوتاه :

avatar
  عضویت  
اطلاع رسانی