حریم خصوصی در جامعه ایران حریمی برای نقض شدن
اشتراک گذاری
حریم خصوصی

سیراف خبر؛ نرگس ستوده: واژۀ حریم خصوصی احتمالاً تا به الان زیاد در معاشرت ها، گفتگو ها، کتاب ها، رسانه‌ها و… به گوش و چشممان خورده؛ و ممکن است برای آن تعریف‌ها و مثال‌های متنوع زیادی وجود داشته باشه. ولی به واقع حریم شخصی چیست؟ جایگاه حریم خصوصی در جامعه ایران کجاست؟ بگذارید با چند قصه شروع کنیم.

دوست من متولد ۶۸ است و ۵ سال است که ازدواج کرده است. از ۱ سال بعد از ازدواجشان زمزمه‌های اطرافیان مبنی بر نبود فرزند در زندگیشان شروع شد. زوج جوانی که به فاصلۀ فقط ۱ سال از شروع زندگیشان با خیل عظیمی از نصیحت و تقاضای اطرافیان مبنی بر بچه دار شدن روبرو شدند و البته کمی بعد با خواسته خودشان تصمیم به بچه دار شدن گرفتن. اما این اتفاق تا کنون نیفتاده و دلیلش را شاید علم پزشکی بهتر بتواند توضیح دهد. اما موردی که باید روی آن تأمل کرد این است که دوست من و همسرش هرگز تا کنون این راز را فاش نکرده‌اند و وقتی با اصرار بقیه مبنی بر بچه دار شدن مواجه می‌شوند، عدم تمایل برای قبول مسئولیت را در شرایط اقتصادی فعلی دستاویزی برای چند صباحی خاموش کردن دخالت‌ها قرار می‌دهند.

دوست من بارها به دکتر مراجعه کرده، به صورت روزانه دارو مصرف می‌کند، بیش از ظرفیت یک زن ایرانی بابت نبود بچه ناراحتی و غم دارد و استرس بالا رفتن سن خودش و همسرش مضاف بر دیگر دغدغه‌هایش است؛ اما چیزی که شرایط زندگی را خیلی بیشتر برایشان سخت و دردآور می‌کند توصیۀ کورکورانه و با ماسک قانع کنندۀ دلسوزی از جانب دیگران برای بچه دار شدن است.

شرایطی مشابه قورت دادن خار و خون و در عین حال لبخند زدن به بقیه. شاید حقیقتاً مشکل از جایی شروع شد که حس کردیم همیشه باید در پیش بردن فصل‌ها و مراحل زندگی دیگری اظهار نظر و راهنمایی داوطلبانه داشته باشیم. حس کردیم اگر لحظه‌ای خاموش باشیم ممکن است دیگری از فرط ناآگاهی و کمبود عقل زندگی خودش را شدیداً ببازد و ما با اظهار فضل‌های باد کرده روی دستمان، شاهد پسرفت یا درجا زدن دیگری در زندگی اش باشیم.

زوج دیگری را می‌شناسم که بیش از ۱۰ سال است ازدواج کرده‌اند و دیگر بر همگان واضح شده است که برای بچه داشتن مشکل دارند و خودشان نیز این نکته را تأیید کرده‌اند اما چیزی بسیار قابل اعتناست تلاش برای مخفی نگه داشتن طرف نابارور در رابطۀ زناشویی است؛ به طوری که حتی پیش اقوام درجه یک خود نیز این مسئله را فاش نکرده‌اند. آن‌ها با این قضیه بین خود کنار آمده‌اند و لذت و آرامشی که بینشان برقرار است مانع از جدایی شان شده که بخواهند به هر قیمتی تجربۀ حس پدر و مادری را کسب کنند. شاید آن‌ها خوب می‌دانند که آشکار شدن حقیقت بر دیگران و اطرافیان همین دستاویز آخر برای بقای زندگیشان را هم نابود می‌کند. مشکل از کجا برای جامعۀ این چنین دردمند و پیگیر مراحل و فصل‌های زندگی دیگران آغاز شد؟

حریم خصوصی در تعریف

ممکن است برایش تعاریف و مثال‌های متنوع زیادی وجود داشته باشد. البته این یک حقیقت کتمان ناپذیر است که چون حریم شخصی یک مسئلۀ فردی و شخصی است در نهایت تعاریف سیال زیادی برایش وجود دارد. حتی از تعریف گذشته حد و اندازۀ حریم شخصی هم برای هر شخص متفاوت است؛ به طور مثال شعاع حریم شخصی یک نفر ممکن است ۳ متر باشد ولی برای فرد دیگر ۱۰ متر.

با همۀ تفاوت‌ها برای تعریف حریم شخصی ما بخواهیم به صورت کلی و عمومی و به دور از استثنا حریم شخصی را تعریف کنیم، می‌توانیم بگوییم که حریم خصوصی قلمرویی است که فرد در آن مالک بدن، افکار، روابط فردی، اموال و دارایی‌های خود است. و یا در برخی تعاریف به اطلاعاتی گفته می‌شود که آن اطلاعات می‌تواند در صورت فاش شدن آسیب‌هایی را به صاحب داده، چه از لحاظ روحی و چه مالی و یا جسمی وارد سازد. اطلاعاتی چون وضعیت تأهل، تاریخ تولد، کد ملی، اطلاعات مالی و اعتباری، اطلاعات پزشکی، اطلاعات تماس و مانند آن که بتوان از آن داده‌هایی جدید را استخراج و یا از آن استفاده تجاری و غیر تجاری نمود را حریم شخصی می‌نامند.

حرمت آبروی مومن

احادیث و روایات زیادی در خصوص حفظ آبروی مؤمن وارد شده است، به نحوی که پیامبر اکرم (ص) در حجه‌الوداع پس از برشمردن عظمت حرمت آن روز فرمودند: «خداوند متعال خون، مال و آبروی اشخاص را به نحو شایسته‌ای حرمت بخشیده است، حرمتی همچون حرمت این روز و این سرزمین و این ماه.» و یا در جایی دیگر فرمودند: من به جست‌وجوی در نهان و درون انسان‌ها امر نشده‌ام. در احادیث و روایات دیگری حرمت آبروی مومن، به‌میزان حرمت خانه خدا تلقی شده است.

حریم خصوصی در قرآن کریم

قرآن کریم به‌عنوان دستور زندگی تمامی ابناء بشر، در آیات مختلف به حرمت حریم خصوصی افراد و حفظ حقوق شهروندی آنان تأکید کرده و آیات مرتبط، نشانگر توجه خداوند متعال و دین مبین اسلام به حریم و حقوق خصوصی شهروندان است. به عنوان مثال خداوند متعال در آیۀ ۱۲ سورۀ حجرات می‌فرماید: «ای اهل ایمان! از ظن و گمان درباره یکدیگر بسیار بپرهیزید که برخی ظن‌ها و پندار‌ها معصیت است و نیز هرگز از حال درونی هم تجسس نکنید و غیبت دیگران را روا مدارید آیا شما دوست دارید گوشت برادر مرده خود را بخورید».

 در آیه فوق حتی تجاوز به حریم خصوصی دیگران در حد گمان و ظن نیز مذموم شناخته شده است و این آیه، نماد بارزی از لزوم حفظ حریم خصوصی در اسلام است.

جبران خسارت مادی و معنوی

چنانچه حریم خصوصی شخصی نقض شود و در نتیجۀ آن خسارت‌هایی اعم از مادی یا معنوی به آن شخص وارد شود، زیان‌دیده می‌تواند طبق قواعد مسئولیت مدنی تمامی خسارت‌های مادی و معنوی خود را مطالبه کند. همچنین شکایت کیفری از ناقضان حریم خصوصی، با شاکی خصوصی آغاز و با گذشت او متوقف خواهد شد. به‌عنوان مثال در بعضی از قوانین خاص، مجازات حبس برای نقض حریم خصوصی درنظر گرفته شده. مثلاً در ماده یک قانون «جرائم علیه محرمانگی داده‌ها و سیستم‌های رایانه‌ای و مخابراتی» آمده است که «هر کس به‌طور غیرمجاز به داده‎‌ها یا سیستم‎های رایانه‎ای یا مخابراتی‌ای که به وسیله تدابیر امنیتی حفاظت شده است دسترسی یابد، به حبس از ۹۱ روز تا یک سال یا جزای نقدی از ۵ تا ۲۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد».

حریم خصوصی در جامعه ایران برای نقض شدن است

به سرآغاز سخن باز گردیم… به قصه‌های کوتاهی که بسیار آشنا به نظر می‌رسد. و سئوالاتی که با ماست و ادامه متن حول محور پاسخ این سوالات شروع می‌شود این است که جایگاه حریم خصوصی در جامعه ایران کجاست؟ ما چقدر دربارۀ حدود حریم شخصی یکدیگر آگاهی داریم؟ چقدر در معاشرت‌هایمان حریم شخصی دیگران را مد نظر قرار می‌دهیم؟

آیا تا به حال واژه حریم شخصی به گوشمان نخورده است؟ نه! اتفاقاً این واژه را برای اثبات با سوادی خود از بر هستیم. چیزی که باعث می‌شود ما افاضه فضل‌های خود را اصلاً نقض حریم شخصی دیگری به حساب نیاوریم و به آن برچسب خیرخواهی و دلسوزی و بزرگ‌تری حتی بزنیم این است که فقط این واژه را لفظی و املایی بلدیم ولی با محتوای آن آشنایی نداریم.

واقعیت این است که ما حریم شخصی را به پنهان بودن و ندانستن شناخته‌ایم. یعنی حتماً باید ندانیم تا دخالت نکنیم، نظر ندهیم و آرامش زندگی را به طوفان تبدیل نکنیم. ما فکر می‌کنیم اگر جنبه‌ای از زندگی شخصی را ندیدیم پس این حریم شخصی اوست؛ اما اگر دیدیم مثل نوع لباس، نوع رفتار اجتماعی، نوع طبقۀ اجتماعی و اقتصادی، نوع چهره، رنگ پوست، قد، وزن، نوع صحبت کردن، لهجه و… پس حق بیان و اظهار نظر در آن مورد را داریم. در حالی که آگاهی و سواد واقعی در این نهفته است که در مواجه با مسائل شخصی هر فردی هر چند تحریک برانگیز، مهر سکوت بر دهان بزنیم. چون به معنای واقعی مفاد حریم شخصی دیگری به ما ربطی ندارد، حتی شما دوست عزیز!

لينک کوتاه :

اشتراک گذاری

دیدگاه بگذارید

avatar
  عضویت  
اطلاع رسانی