معضلات ساختاری مبارزه با فساد در ایران و دعواهای سیاسی مبتذل
اشتراک گذاری

معضلات ساختاری مبارزه با فساد چهار ضلع اساسی دارد که باید در دعوای اخیر رئیس جمهور با رئیس قوۀ قضائیه آن چهار ضلع را با هم دید و نسبت این مناقشه را با آن سنجید.

مبارزه با فساد

سیراف خبر، مرتضی رضائی: مهم نیست حسن روحانی می گوید آیت الله رئیسی در برخورد با مفاسد سیاسی رفتار می کند یا ابراهیم رئیسی حسن روحانی را متهم به سیاسی کاری در مبارزه با فساد اقتصادی و مواجهه با قوۀ قضائیه می نماید؛ مهم یک چیز است: ابعاد فساد به طرز اسف انگیزی همه جا را در بر گرفته؛ هیچ جناح سیاسی در ایران باقی نمانده که بتواند دست و دامانش را از فساد مبرا نشان دهد. این یعنی یک درد مشترک و یک ایراد بنیادی در کار است. معضلات ساختاری مبارزه با فساد در کشور چهار ضلع دارد:

اول: قانون مطبوعات کشور

تقریباً در تمام تئوری های مبارزه با فساد به اثبات رسیده است که منهای وجود رسانه های مستقل و قدرتمند و پاسداشت امنیت و آزادی بیان برای مطبوعات، هرگز پروژۀ مبارزه با فساد به سرانجام مشخص و هدف تعیین شده اش نخواهد رسید و ای بسا هر بار به اشکال مهیب‌تری احیا شود. قانون مطبوعات کشور ضامن شکل گیری چنین رسانه هایی نیست و رسانه ها با این قانون توان، امکان و اختیار نظارت بر قدرت را از دست داده‌اند. نخستین بخش از معضلات ساختاری مبارزه با فساد همین قانون است.

دوم: قانون انتخابات کشور

ایران دو مجلس دارد؛ مجلس خبرگان رهبری و مجلس شورای اسلامی. مطابق اصل ۱۱۱ قانون اساسی، مجلس خبرگان رهبری نظارت بر عملکرد نهادهای زیر نظر رهبری و مجلس شورای اسلامی وظیفۀ انحصاری وضع قانون و نیز نظارت بر کلیۀ امور از حیث تحقیق و تفحص در تمامی امور کشوری، مطابق با اصل ۷۶ قانون اساسی کشور بر عهده دارد. اما هر دو مجلس در کشور به دلیل نوع نگاه شورای نگهبان و تفسیری که از مسئلۀ نظارت بر قانون انتخابات دارد، از کارکرد نظارتی خود به دور افتاده است. احیای جایگاه نظارتی مجلسین ایران، تنها از قِبَل تحول کمی و کیفی در قانون انتخابات شدنی است. منهای احیای این نظارت عملاً مقابله با فساد رویایی سراب گونه خواهد بود.

سوم: ساختار بروکراسی کشور

ساختار عریض و طویل بروکراسی ایران یکی دیگر از معضلات ساختاری بروز فساد است. استاندار بوشهر سال گذشته در افتتاحیۀ نمایشگاه خرما چنان از وضعیت بروکراسی کشور به تنگ آمده بود که اعلام کرد عملاً ساختار اداری کشور به بن بست رسیده و نمی توان در این ساختار معیوب بیشتر از این کاری انجام داد.

هنگامی که قدرت اول یک استان با این حجم از اختیارات و نفوذ اعلام می کند در پیش‌برد بسیاری از برنامه‌هایش به دلیل نارسایی بروکراسی ناتوان مانده، مشخص است مردم عادی چه استیصالی را تجربه می کنند. این مسئله هم باعث بروز ناکارامدی می شود و هم به شدت فساد پرور می گردد (تمام مفاسد در دل همین دستگاه بروکراسی رخ می دهد). اصلاح این ساختار سومین گام مبارزه با فساد ساختاری است.

چهارم: ساختار اقتصادی نفت محور

هم عرض سه عامل پیش گفته آنچه که فساد در فساد در ایران امروز را ساخته، ساختار نفت محور اقتصاد کشور و به ویژه بودجه ریزی ایران است. معضلی تقریباً هفتاد ساله که از زمان خروج رضا شاه از ایران و گسترده شدن نقش نفت در اقتصاد ایران آغاز شد و تا امروز نیز جز برخی اِبراز امیدها و آرزوهای فردی در مقاطع مختلف تاریخ توسط حکام کشور، هیچ تلاش اساسی برای تغییر صورت نگرفته است. اقتصاد رانتیر و نفت محور که بودجه ای تک پایه را در توالی دهه ها بر ساخته، در ضعف هر نوع نظارت سیستماتیک مدنی و قانونی، بدیهی است که به فساد می انجامد. اصلاح این ساختار خود منوط به اصلاحات بسیار عمیق تری است که فعلاً نه تنها در دسترس نمی نماید بلکه اساساً حتی در افق دید هم قرار ندارد.

حسن روحانی در یزد

ابتذال مبارزه با فساد در دعواهای سیاسی

مهم نیست حسن روحانی می گوید آیت الله رئیسی در برخورد با مفاسد سیاسی رفتار می کند یا ابراهیم رئیسی حسن روحانی را متهم به سیاسی کاری در مبارزه با فساد اقتصادی می نماید؛ مهم این است که این چهار چشمۀ فساد همچنان در جوشش هستند و کشور را به قهقرا می برند. هر کس در مبارزه با فساد صداقت دارد تنها باید از او پرسید: نگاهش به این چهار چشمۀ فساد گستر و راهکارش برای خاک انبان کردن این چهار چشمه چیست: قانون مطبوعات ناقص؛ قانون انتخابات معیوب، سیستم برکراسی زمین‌گیر، اقصاد رانتی و تک پایه مبتنی بر نفت.

مابقی دعواها را نباید جدی گرفت، نمایشی است که سر از هیچ وادی سلامت و ایمنی در نخواهد آورد. تب های تندی که زود عرق خواهند کرد و تنها عفونت های بیشتر به جا خواهند نهاد. خاتمی با نقد فساد در دولت هاشمی آمد، احمدی نژاد با نقد فساد در دولت خاتمی آمد، روحانی با تندترین حمله ها به دولت احمدی نژاد به قدرت رسید، مجالس کشور دوره به دوره با شعارهای تندتر از قبل در مبارزه با فساد شکل گرفته‌اند، ائمۀ جمعه و روسای قوۀ قضائیه یک به یک با رویای محو کردن فساد آمده اند و رفته اند و آنچه بر جا مانده خاطرات دعواهای عنیف و سیاسی بازی های کثیف بوده که ذهن و ضمیر یک ملت را آلوده.

امروز که بار دیگر رئیس دو قوۀ حاکمیتی بر برخورد بدون تبعیض با فساد تأکید دارند؛ این بار که رئیس جمهور محترم و ریاست محترم قوۀ قضائیه عزم راسخی در مبارزه با فساد از خود نشان می دهند، باشد که به جای دعواهایی که خاطرات تلخ یک ملت را بار دیگر زنده می کند؛ این چهار چشمۀ فساد را به خاک تدبیر خویش آنگونه از گِل و بلکه بُتُن بیانبانند که رویای دیرینۀ یک ملت غارت شده محقق گردد.

اشتراک گذاری

لينک کوتاه :

avatar
  عضویت  
اطلاع رسانی