پوشش گیاهی، جنگل ها، مراتع و مناطق حفاظت شده استان بوشهر را بهتر بشناسید
اشتراک گذاری

مجاورت با خلیج فارس و کمی ارتفاع استان با شرایط اقلیمی حاکم از جمله کمبود بارندگی، درجه حرارت بالا و عدم حاصلخیزی خاک، باعث شده تا استان بوشهر پوشش گیاهی ضعیفی داشته باشد و در بعضی از مناطق نیز فاقد پوشش گیاهی باشد.

پوشش گیاهی، جنگل ها، مراتع و مناطق حفاظت شده استان بوشهر را بهتر بشناسید

پوشش گیاهی استان بوشهر

مجاورت با خلیج فارس و کمی ارتفاع استان با شرایط اقلیمی حاکم از جمله کمبود بارندگی، درجه حرارت بالا و عدم حاصلخیزی خاک، باعث شده تا استان بوشهر پوشش گیاهی ضعیفی داشته باشد و در بعضی از مناطق نیز فاقد پوشش گیاهی باشد.پوشش گیاهی، جنگل ها، مراتع و مناطق حفاظت شده استان بوشهر را بهتر بشناسید

درخت کنار

درخت کنار از جمله پوشش های گیاهی استان بوشهر می باشد.

جنگل ها و مراتع استان بوشهر

پوشش جنگلی استان با توجه به تجاوزات و تخریب های انجام شده و شرایط اقلیمی در قالب تعاریف جنگل نمی گنجد. از این پوشش به عنوان مراتع مشجر» می توان نام برد؛ با این وجود وسعت جنگل های طبیعی مراتع مشجر) و دست کاشت استان در سال ۱۳۸۱ بالغ بر ۳۶۴۸۴۱ هکتار بوده که ۳۴۸۴۱ هکتار آن به جنگل های دست کاشت اختصاص داشته است و ۹۰ درصد دیگر آن را جنگل های حفاظتی تشکیل می دهد. جنگل های طبیعی استان بوشهر را با توجه به تراکم گونه های جنگلی در سطح تاج پوشش گونه در هکتار می توان جزو جنگل های حفاظتی به حساب آورد. لازم به ذکر است این استان فاقد جنگل های صنعتی است. عمده ترین گونه های استان شامل بادام کوهی، گلخنگ، گهور ایرانی و بابل (اکاسیا) می باشد.

جوامع جنگلی (درخت و درختچه) استان شامل گونه های اراضی پست جلگهای گونه های اراضی کوهستانی و گونه های اراضی شنی می شود که در سطح استان پراکنده اند. مهمترین گونه های جنگلی، اراضی پست جلگه ای کنار با کنارستان از بندر دیلم تا کنگان در فاصله بین کوهپایه ها و در داخل آبراهه ها و دره ها می باشند.

جامعه کهورستان شامل کهور ایرانی، پارسی و پاکستانی است که به ترتیب در اراضی جلگهی ساحلی «کنگان»، «بندر طاهری» و «شیرینو» و در اغلب مناطق نزدیک سواحل و در سرتاسر استان گسترش دارند.

از دیگر گونه های اراضی پست جلگه ها می توان به جامعه اکاسیا (بابل) اشاره کرد که گسترش این گونه، بیشتر در شهرستان بوشهر، کنگان و دیر است. گز و مانگرو به ترتیب در نقاط مختلف استان و شهرستان دیر بخش مرکزی) و کنگان (خلیج نایبند و بندر طاهری) گسترش دارد.

گونه های اراضی کوهستانی نیز شامل بنه (پسته وحشی)، کلخنگ، بادام، بلوط ایرانی، غیروحشی، مورد و… هستند که بیشتر در مناطق پشتکوه استان دیده میشوند.

از گونه های اراضی شنی میتوان به پاینکوم، یونجه یکساله، بابونه، گل سفید، گرگ تیخ، اکالیپتوس، گل ابریشم و… اشاره کرد که در دشت های استان از شمال تا جنوب پراکنده اند.

جنگل های مصنوعی (دست کاشت) بیشتر شامل گز، اکالیپتوس تا اکاسیا، گنار و کهور پاکستانی است که در واقع جهت تثبیت شن های روان، اقدام به عملیات نهال کاری از آنها در سطح استان شده است. از جمله این فعالیت ها می توان به ایجاد پارک جنگی چاهکوتاه، فضای سبز بنه گز، بندر ریگ و بردخون اشاره کرد که سطحی معادل ۲۴۳۷۷ هکتار را پوشانده اند.

جنگل ها و مراتع استان بوشهر

وسعت پوشش جنگلی استان بوشهر ۳۳۴۲۰۰ هکتار است که ۱۸.۹۴ درصد از آن وسعت منابع طبیعی استان را تشکیل میدهد. با در نظر گرفتن شرایط اقلیمی حاکم بر منطقه، در حال حاضر جنگل های استان عموما جنبه حفاظت شده داشته و اصولا مورد بهره برداری قرار نمی گیرند. وسعت كل مراتع استان بوشهر در حدود۱/ ۱ میلیون هکتار می باشد که شامل مراتع دشتی و کوهستانی است. قریب ۶۰۰ هکتار از این مراتع در حاشیه خلیج فارس قرار دارد که به علت شوری شدید خاک و وجود گیاهان نامرغوب (از لحاظ تغذیه دام قابلیت استفاده چندانی ندارند، ولی در فصول زمستان و اوایل بهار چشم اندازی خیره کننده ای در بسیاری از نقاط استان ایجاد می کنند. بقیه مراتع استان که حدود ۱/ ۱ میلیون هکتار می باشد، از نظر عوارض طبیعی به دو قسمت تقسیم می شود.پوشش گیاهی، جنگل ها، مراتع و مناطق حفاظت شده استان بوشهر را بهتر بشناسید

مراتع دشتی حاشیه خلیج فارس تا ارتفاع ۷۰ متر است و دارای شیب کم و بسیار یکنواخت می باشد. این نوع مراتع دو نوع پوشش گیاهی را در خود جای داده است، یکی در بخش ساحلی که به دلیل بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی گیاهان شورپسند نظیر سالسولا پوشش عمده ی آن را تشکیل میدهد و به تدریج که به طرف ارتفاعات می رویم، گیاهان دیگری مانند اترپلیکس و ساکوینا (ساکلورينا) جایگزین آنها می گردد.

دیگری ناحیه شمالی و شرقی استان، از ارتفاع تقریبی ۷۰ متر به بالا که دارای آب و هوای ملایم تر می باشد و از تنوع گیاهی بهتری برخوردار است. پوشش گیاهی این مراتع را عمدتا گیاهان علفی با گونه غالب بهمن و انواع لگم های گرمسیری از قبیل یونجه، شبدر، ماشک، گل خوشه ای، نوعی اسپرس و غیره همراه با گونه های بوتهای خانواده مانند گون و گونه های درختی و درختچه ای مانند کنار، پسته، بادام کوهی و گلخنگ را تشکیل میدهد.

مناطق حفاظت شده استان بوشهر

مناطق حفاظت شده استان بوشهر

مناطق حفاظت شده به محدوده ای از اراضی مستعد کشور اعم از جنگل، مرتع و کوهستان یا آبهای واقع در آنها گفته می شود که در آن به منظور حفظ همیشگی زندگی جانوران و گیاهان و تکثیر آنها، مقرراتی برقرار است. تیراندازی و شکار، جز در موارد استثنایی، بریدن درختان و بوته کنی در آنها ممنوع است؛ جز چرای دام که به طور کلی ممنوع نیست. در ایران حدود ۳۸ محدوده حفاظت شده وجود دارد که چهار تای آن در استان بوشهر قرار دارد. این مناطق چهارگانه به علت قرار گرفتن در ساحل خلیج فارس، از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند.

منطقه حفاظت شده نایبند

منطقه حفاظت شده نایبند

منطقه نایبند (شامل خلیج نایبند، منطقه حفاظت شده نایبند و جنگل های رای مرزهای عسلویه، بساتین و هاله) در ۳۲۰ کیلومتری جنوب شرقی بندر بوشهر بدون تردید زیباترین منطقه ساحلی در طول سواحل خلیج فارس به شمار می رود. آثار به جای مانده از بندر تاریخی نایبند در دماغهی نایبند حاکی از پیشینه تاریخی طولانی منطقه است؛ این بندر در عصر آل بویه یکی از بنادر مهم و از مراکز عمده صید و تجارت مروارید در خلیج فارس بوده است. منطقه حفاظت شده نایبند با وسعت ۲۲.۵۰۰ هکتار که به صورت دماغه مرتفعی در ساحل جنوبی خلیج نایبند قرار گرفته به دلیل دارا بودن اکوسیستم کم نظیر و ارزش های زیستگاهی، برای گونه های حیات وحش از جمله گل و بز، قوچ و میش و حضور گونه های نادری از قبیل جبیر و جیرفتی از سال ۱۳۵۷ به عنوان منطقه حفاطت شده شناخته شده است. پوشش گیاهی، جنگل ها، مراتع و مناطق حفاظت شده استان بوشهر را بهتر بشناسید

 

خلیج نایبند در ساحل شمالی منطقه نایبند با وسعت ۴۱۳ هکتار یکی از ارزشمندترین زیستگاه های دریایی خلیج فارس است. وجود آرامش نسبی و شفافیت آب در این محدوده از آبهای ساحلی باعث گسترش مجتمع های مرجانی و علف های دریایی در بستر خلیج فارس و آبهای مجاور آن شده است. خورهای متعدد، جنگل های حرا، سواحل ماسه ای و درخشان در بخش های شمال و شرق و ساحل صخرهای دارای حاشیه باریک ماسه ای در ساحل جنوبی و بخش غربی منطقه حفاظت شده نایبند، درختان کهنسال انجیر معابد (لیلک یا لیل) در دماغه نایبند، دشت هموار بخش شمالی، دشتهای مشجر واقع در ارتفاعات بخش میانی و دره های عمیق و صخرهای بخش جنوبی این منطقه، بدیع ترین چشم اندازهای طبیعی سواحل خلیج فارس را یک جا گرد آورده و وجود این چشم اندازهای بدیع، مناسب ترین محل را برای اجرای جزر و مدهای اکوتوریسم ساحلی متکی بر ویژگی های طبیعی در این منطقه فراهم ساخته است.

 

درختان حرا در خلیج نایبند، در سواحل خلیج فارس

درختان حرا در خلیج نایبند، در سواحل خلیج فارس

-پوشش گیاهی، جنگل ها، مراتع و مناطق حفاظت شده استان بوشهر را بهتر بشناسید

منطقه حفاظت شده مند

منطقه مند با مساحت ۴۶۴۰۰ هکتار، منطقه ای جلگه ای و کویری است که در بخش بردخون از توابع بندر دیر در ۱۸۰ کیلومتری جنوب بوشهر واقع شده و یکی از زیستگاه های مهم آهو در استان بوشهر به شمار می رود. این منطقه در سال ۱۳۵۵ به عنوان منطقه حفاظت شده تحت پوشش اداره کل حفاظت محیط زیست بوشهر قرار گرفته است.

رودخانه موند (مند) که از کوه های فارس سرچشمه گرفته و در خور زیارت به خلیج فارس می ریزد، مرز شمالی منطقه مند را تشکیل میدهد. آب این رودخانه به دلیل عبور از کوه نمک، اغلب واقع در جنوب خورموج شور و تلخ مزه گردیده، در فصل تابستان و پاییز به دلیل پایین آمدن سطح آب و تبخیر، در فصل زمستان شور و در بهار اندکی شیرین می شود و روی هم رفته مهمترین آبشخور منطقه را تشکیل میدهد. در مرز غربی منطقه و در حاشیه سواحل خلیج فارس جزایر کوچک ام سلمه (خان)، تهمادو، نخیلو و ام الگرم واقع شده اند. این جزایر و آبهای اطراف آنها که بخش قابل توجهی از منطقه حفاظت شده مند را شامل می شود، زیستگاه مهمی جهت زمستان گذرانی پرندگان مهاجر آبزی و تخم گذاری پرندگان و لاکپشت های دریایی محسوب می شود. مرز جنوبی منطقه از پوزه گرم (پوز ماشه) در ساحل خلیج فارس تا روستای «مل گنزه» واقع در حاشیه جاده ساحلی و مرز شرقی منطقه را جاده ساحلی تشکیل میدهد که پس از عبور از روستاهای مل گنزه، دروداحمد، زکوه، گز خون، شیبرم، بردخون کهنه، بردخون نو و مخدان به رودخانه موند (مند) می پیوندد.

پوشش گیاهی منطقه مند به سه قسمت متمایز می گردد: بخش شمالی آن شامل گردانهای حاشیه رودخانه موند (مند) و نوار باریکی به طول تقریبی ۱۴ کیلومتر و عرض ۵ کیلومتر با وسعتی در حدود ۷۰ کیلومتر مربع در حاشیه جنوبی رودخانه موند (مند) دارای پوشش گیاهی مناسب از انواع گرامنیه و درختان گز و اشک و کهور بوده و به دلیل وجود مراتع خوب و پناهگاه و آبخشور مناسب، مهمترین زیستگاه آهوان در منطقه محسوب می شود. ناحیه غربی و جنوب غربی که بر روی هم بیش از کل مساحت منطقه را شامل می گردد، به دلیل مجاورت با دریا به صورت لجنزار پوشیده از گل و لای می باشد. اجتماعاتی از درختچههای گزو بوته های شور، به صورت پراکنده در این ناحیه دیده میشوند که پناهگاه وحوش منطقه می باشد. در حاشیه شرقی جزیره ام الگرم و حاشیه غربی پوزه ماشه (در منتهی الیه جنوب غربی منطقه) اجتماعات کوچکی از درختان ماندابی حرا از گونه Aviceaemia Malia دیده میشود.

مهمترین پستاندار منطقه، آهو می باشد. منطقه مند از قدیم الایام یکی از زیستگاه های مهم آهو در استان بوشهر بوده است. در آبهای ساحلی غرب منطقه مند، چهار جزیره با نام های ام سلمه (خان)، جبرین (تهمادو)، نخیلو و ام الگرم وجود دارد که به علت نداشتن سکنه، محیط امنی جهت تخمگذاری پرستوها و لاکپشت های دریایی و دیگر پرندگان از جمله اگرت های ساحلی، سلیم خرچنگ خور و … می باشد.

منطقه حفاظت شده حله (تالاب حله)

منطقه حفاظت شده حله (تالاب حله)

منطقه حله در سواحل دریا در فاصله ۱۰ کیلومتری شمال شرقی بندر بوشهر واقع گردیده است. مساحت این منطقه ۴۲۶۰۰ هکتار است که حدود ۲۰۰۰۰ هکتار آن تالابی می باشد. منبع تأمین کننده آب این تالاب رودخانه حله می باشد که از به هم پیوستن رودخانه شور دالکی و رودخانه شاپور در شمال غربی روستای درودگاه تشکیل می شود. رودخانه حله دائمی بوده و در شمال شرقی روستای گره بند به دو شاخه شمالی و جنوبی تقسیم می گردد. شاخه شمالی پس از پیچ و خم های متعدد، سرانجام وارد دریا پارس می شود، ولی شاخه جنوبی آن قبل از رسیدن به دریا، در زمین های مجاور پخش می شود، و تالاب حله را تشکیل میدهد و سرانجام سرریز آب آن، به دریا وارد می شود.

سابقه تشکیل تالاب حله به سال ۱۳۴۳ برمی گردد. در این سال بر اثر طغیان رودخانه حله و به وجود آمدن شاخه جنوبی آن، به تدریج این قسمت از رودخانه در زمین های مجاور نفوذ نموده و به مرور زمان، این تالاب را تشکیل داده است. انبوهی از گیاهان آبزی و حاشیه ای در منطقه رویش یافته و یک منطقه وسیع تالابی را به وجود آورده است که مهمترین زیستگاه پرندگان مهاجر آبزی و کنار آبزی در استان بوشهر می باشند.

پوشش گیاهی تالاب حله بسیار متنوع و شامل بخش های مختلف می باشد. در زمین های پست حاشیه غربی و بخش هایی از جزیره جنوب شرقی تالاب، بوته های شور دوست و در حاشیه شمال غربی و مغرب آن، پوشش تراکمی از انواع گیاهان علوفه ای رویش دارند که بخش عمده مورد نیاز مناطق مجاور را تأمین می نمایند. درختان گز، گردو و اشک عمده پوشش درخت بخش شمال شرقی منطقه را تشکیل میدهد. گیاهان تالابی منطقه عبارتند از: نخل مردابی، نی، بزواش، پیازین و گزنه پالویی که از بین آنها پیازین و سپس نی دارای بیشترین تراکم می باشند.

پستانداران منطقه حله عبارتند از گراز (خوک وحشی)، شغال، گرگ، روباه معمولی و خرگوش. این منطقه تالابی عمده ترین زیستگاه گراز در استان بوشهر به حساب می آید.

منطقه حله مهمترین زیستگاه پرنده حمایت شده دراج در استان بوشهر می باشد. زیستگاه دراج عمدتا در علفزارهای حاشیه غربی منطقه و گردان های حاشیه شاخه شمالی رودخانه حله واقع شده است.

از دیگر پرندگان مهم بومی منطقه که در علفزارهای حاشیه تالاب حله به فراوانی دیده می شوند، انواع گوگر می باشد. سایر پرندگان بومی منطقه عبارتند از: قمری و کبوتر چاهی، چکاوک، کاکلی و حواصیل خاکستری، درنا، غاز خاکستری، فلامینگو، پلیکان، پاخاکستری، بوتیمار، اردک کله تیر، اردک نوک پهن، هوبره و انواع بازهای شکاری است.

شکارگاه کوه سیاه

شکارگاه کوه سیاه

شکارگاه کوه سیاه

در منطقه کوهستانی دشتستان و محل قشلاق عشایر قشقایی است. کارشناسان حفاطت محیط زیست استان تخمین می زنند که در حدود هفت هزار کل، بز، قوچ و میش وحشی در این شکارگاه وجود داشته باشد.

جزایر استان بوشهر

جزیره خارگ

جزیره خارگ

١. جزیره خارگ

جزیره خارگ در نیمه شمالی پهنه آبهای خلیج فارس و در فاصلهی ۵۷ کیلومتری شمال غربی بندر بوشهر واقع شده است. جزیره خارگ از شمال شرقی به فاصله ۲ مایلی (۳ / ۵ کیلومتری) با جزیره خارگو و به فاصله ۲۰ مایلی (۳۸ کیلومتری) تا بندر گناوه محدود می گردد.

مساحت جزیره خارگ ۳۲ کیلومتر مربع (در برخی منابع ۲۱ کیلومتر مربع) است. از نظر تقسیمات سیاسی به عنوان مرکز بخش خارگ از شهرستان بوشهر محسوب می شود. نام رسمی جزیره، «خارک» بوده اما نام «خارگ» نیز متعارف است.

ژرفای سواحل جزیره خارگ برای پهلو گرفتن کشتیهای اقیانوس پیما بسیار مناسب می باشد. به همین جهت بزرگترین پایانه های نفتی ایران و خاورمیانه در خارگ ایجاد شده است. جمعیت ثابت جزیره خارگ تقریبأ ۱۰ هزار نفر است. چندین برابر آن هم به صورت رفت و آمدی شناور) یعنی ۱۴ روز در خارگ و ۱۴ روز خارج به سر می برند. جزیره خارگو به طول حداکثر ۲.۵ کیلومتر (در برخی منابع بیش از ۳ کیلومتر ) و عرض متفاوت چند ده متر در حال حاضر خالی از سکنه بوده و جزء منطقه حفاظت شده محسوب میشود. اطراف جزیره خارگ و مخصوصا خارگو، به علت مرجانی بودن و شفافیت آب، برای صید ماهی و همچنین تفریح و قایقرانی بسیار مناسب است.

آهوهای جزیره خارک

آهوهای جزیره خارک

٢. جزیره شیف

جزیره شیف همجوار با سواحل شمال غربی خلیج فارس و در فاصلهی ۱۰ کیلومتری (فاصله ۸ کیلومتری هم نوشته اند) شمال غربی بندر بوشهر واقع شده است. مساحت جزیره شیف، که مرتب در معرض جزر و مد آب قرار دارد، بین ۱۰ تا ۱۴ کیلومتر مربع بوده اما مساحت مناطق مسکونی واقع در ساحل شمالی آن حدود یک کیلومتر مربع است.

جزیره شیف

جزیره شیف

جزیره شیف از نظر تقسیمات سیاسی به عنوان یکی از روستاهای تابع دهستان حومه از بخش مرکزی شهرستان بوشهر محسوب می شود. نام رسمی جزیره «شیف» بوده اما در گذشته به نام های «شیخ سعد» یا «سیف» هم معروف بوده است.

براساس آمار ۱۳۸۱ جمعیت جزیره بالغ بر ۳۰۷۶ نفر در قالب ۵۰۳ خانوار ساکن در روستای شیف می باشند که از این تعداد ۱۵۷۳ نفر زن و ۱۵۰۳ مرد هستند. شغل اصلی اهالی ماهیگیری است.

 

٣. جزیره اُم الگُرم (گرم Gorm)

این جزیره همجوار با سواحل شرقی خلیج فارس و سواحل بندر دیر در فاصله ۷۶ مایلی (۱۴۰ کیلومتری) جنوب شرقی بوشهر واقع شده است. جزیره أم الگرم در فاصله ۱۹ مایلی (۳۵ کیلومتری) غرب بندر دیر و همچنین در فاصله ۳ مایلی (۵ کیلومتری) از شمال و یک مایلی از شمال شرقی محدود به ساحل اصلی (پوزه یا دماغه ماشه) می گردد. در این جزیره خالی از سکنه درختانی از نوع مانگرو (حرا) که آن را «گرم» می گویند، دیده می شود. جزیره ام الگرم محیط مناسبی جهت زیست پرندگان و آبزیان می باشد. مساحت جزیره ۵۰۰ متر مربع است.

جزیره نخیلو ام الگرم

جزیره نخیلو ام الگرم

-پوشش گیاهی، جنگل ها، مراتع و مناطق حفاظت شده استان بوشهر را بهتر بشناسید

۴. جزیره نخیلو

جزیره نخیلو در فاصله ۴ مایلی (۸ کیلومتر) شمال غربی أم الگرم و در فاصله ۳.۲ مایلی (۶ کیلومتری) جنوب جزیره، دماغه مطاف (رأس المطاف) قرار دارد. جزیره غیرمسکونی است و شرایط زیست محیطی آن بسیار مناسب می باشد.

جزیره فارسی

جزیره فارسی

۵. جزیره فارسی

جزیره فارسی در آب های مرکزی خلیج فارس و در فاصله ۶۵ مایلی (۱۲۰ کیلومتری) جنوب غربی بوشهر واقع شده است. در فاصله ۱۲.۵ مایلی (۲۳ کیلومتری) جنوب جزیره فارسی، جزيره العربی متعلق به کشور عربستان سعودی قرار دارد و با سواحل کشور عربستان نیز در جهت غرب، ۷۰ مایل (۳۰ کیلومتر) فاصله دارد. مساحت جزیره به هنگام مد کمی بیشتر از ۲۵۰ مترمربع و به هنگام جزر به کمتر از یک کیلومتر مربع می رسد. از نظر تقسیمات کشوری تابع بخش مرکزی شهرستان بندر بوشهر محسوب می گردد. سطح جزیره از نظر توپوگرافی کاملا مسطح و بدون ناهمواری یا تپه های طبیعی است. به شکلی که تمام سطح جزیره از هر نقطه آن به دلیل وسعت کم، قابل مشاهده است. جزیره فارسی تقریبا غیرمسکونی است (به جز یک پست دیده بانی نیروی دریایی) اما به دلیل قرار گرفتن در مسیر کشتی نفتی و عمق بسیار اطراف آن، از نظر نظامی بسیار مهم است.

جزیره جبرین (تهمادو)

جزیره جبرین (تهمادو)

۶. جزیره جبرین (تهمادو)

این جزیره در ۶ مایل دریایی رأس جبرین در جنوب شرقی نخیلو از توابع شهرستان دیر واقع شده است، جزیره تهمادو تا بردخون حدود ۱۳ کیلومتر فاصله دارد. جزیره ای است غیر مسکونی اما نقطه ی بسیار مناسبی است برای پرندگان مهاجری که زمستان خود را در این جزیره سپری می کنند. از طرفی سواحل جزیره، محیط بسیار بکری است برای صید انواع آبزیان

 

۷. جزیره خان

جزیره خان در حقیقت خور مهمی است که به علت نفوذ آب به داخل آن گاهی تبدیل به جزیره می شود، به همین جهت وسعت آن متفاوت است و گاهی به حدود ۴ کیلومتر مربع هم می رسد. این جزیره ۳ کیلومتر با بردخون و ۴ کیلومتر با ساحل دریا فاصله دارد. جزیره غیر مسکونی بوده و تحت حمایت محیط زیست و در حقیقت حفاظت شده است. سواحل جزیره یا خورخان، صیدگاه بسیار مهمی است.

۸. جزیره بيدو

در اطراف بندر ریگ به علت پستی سواحل و پستی خاک، جزایر متعددی (تل خاکی) به هنگام جزر از آب بیرون می آیند و بسیاری از آنان به هنگام مد محو می شوند. جزیره بید و از محدود جزایری است که هنگام مد، کاملا به زیر آب نمی رود. این جزیره غیر مسکونی بوده و جزء بندرریگ است.

۹٫جزیره گُرم

جزیره گرم در مغرب روستای مل گنزه و دروداحمد و مقابل حد فاصل بردخون و دیر قرار دارد. وسعت جزیره کمتر از ۳ کیلومتر مربع می باشد. این جزیره به مانند أم الگرم به علت پوشش درختان حرا (مانگرو) که در محل به گرم معروف است، به این نام خوانده می شود. جزیره غیرمسکونی بوده و جای مناسبی برای پرندگان مهاجر می باشد.

۱۰. جزایر عباسک و شیخ زنگی (پیرزنگی)

این دو جزیره کوچک بین بندر بوشهر و جزیره شیف قرار دارند. در حال حاضر تأسیسات صنعتی در آن قرار دارد.

علاوه بر جزایر مذکور در نزدیکی بوشهر و دیر تعداد دیگری جزیره غیرمسکونی قرار دارند که اطراف آن برای صید ماهی و در داخل جزیره برای لانه پرندگان و همچنین جهت تخمگذاری لاک پشت های مناسب می باشد. این جزایر عبارتند از: تل، مولیات، خرو، سه دندون در شمال غربی بوشهر و مطاف، مرغی و چراخی در سواحل دير. لازم به توضیح است که مطاف، جزیره نیست بلکه انباشته از رسوبات دریا و دنباله خشکی است که به علت جزر و مد شدید در این منطقه، هنگام مد تقریبا تمامی آن زیر آب می رود و مشکلاتی برای دریانوردی و دریانوردان ایجاد می کند. اکثر تلفات ناشی از غرق و شکستن لنج های سنتی استان در محدوده مطاف اتفاق می افتد.

جمعیت استان بوشهر

گرچه آخرین برآورد جمعیتی استان بوشهر در سازمان مدیریت و برنامه ریزی ۱۳۸۳ جمعیت استان را بالغ ۸۸۰.۰۰۰ نفر می داند، اما تجزیه و تحلیل های جمعیتی موجود در استان مربوط به سال ۱۳۸۱ یعنی (چهار سال قبل از سرشماری ۱۳۸۵ می باشد. با توجه به نتایج سرشماری های کارگاهی در سال ۱۳۸۱ جمعیت استان بالغ بر ۸۱۸۶۳۰ نفر بوده است. با توجه به جمعیت سال ۱۳۷۵ (سرشماری در استان، نرخ رشد متوسط ۱٫۶ درصدی در طی این سال ها به ترتیب عبارتند از : ۱۲.۸۳، ۶۶۴۲۵۳، ۷۴۳۶۷۵ بوده است. نرخ رشد متوسط جمعیت در سال های ۷۰-۶۵ برابر ۲.۵۵ درصد، سال های ۷۵-۷۰ برابر ۱.۳۸ درصد بوده است. و ملاحظه می گردد که نرخ رشد در طی ۸۱-۷۵ افزایش یافته و به ۱.۶ درصد رسیده است. علاوه بر مهاجرپذیری برخی شهرستانهای استان از جمله شهرستان کنگان، یکی از عوامل مهم این افزایش نرخ رشد به سن باروری رسیدن متولدین سال های ۶۵-۱۳۵۵ می باشد. استان بوشهر یکی از استان هایی است که سال های باروری بسیار بالا در آن وجود دارد.

۱ – ۲- جمعیت شهری و روستایی

جمعیت شهری و روستایی استان بوشهر در سال ۱۳۷۵ به ترتیب ۳۹۴۴۸۹ و ۳۳۲۸۸۴ نفر بوده است که ۵۳ درصد شهرنشین و ۴۴.۸ درصد آن ساکن روستا بوده اند. براساس برآوردهای انجام شده از ۸۱۸۶۳۰ نفر جمعیت استان در سال ۱۳۸۱ تعداد ۴۹۵۱۹۱ نفر در ۲۲ شهر سکونت داشته اند که بر این اساس میزان شهرنشینی در این سال ۶۰.۵ درصد می باشد. در میان شهرهای استان، بندر بوشهر با ۳۰.۶ درصد بالاترین نسبت جمعیت شهری استان را در خود جای داده است، بعد از آن شهر برازجان قرار دارد که ۱۷.۵ درصد جمعیت شهرنشین استان در آن ساکن است. شهر امام حسن با پذیرا بودن ۴ درصد جمعیت شهرنشین استان کمترین جمعیت شهرنشین را به خود اختصاص داده است (جدول شماره ۱) در میان شهرستانهای استان نیز شهرستان بوشهر با ۸۶.۴ درصد جمعیت بیشترین میزان شهرنشینی را پذیرا است. بعد از آن شهرستان گناوه قرار دارد که ۷۷.۵ درصد جمعیت آن را شهرنشینان تشکیل میدهد. پایین ترین میزان شهرنشینی در میان شهرستانهای استان مربوط به شهرستان تنگستان میباشد که ۲۳.۲ درصد جمعیت آن را به خود اختصاص داده است. طبق آمار ۱۳۸۱ میزان شهرنشینی در سه شهرستان بوشهر، گناوه و دیلم بالاتر از متوسط استانی قرار دارد.

وِیژگی های جمعیتی شهرستان های استان بوشهر به تفکیک شهری و روستایی در سال 1381

وِیژگی های جمعیتی شهرستان های استان بوشهر به تفکیک شهری و روستایی در سال ۱۳۸۱

 

از لحاظ پراکندگی شهر نیز شهرستان دشتستان با دارا بودن حدود ۳۰ درصد شهرهای استان، دارای بیشترین شهر در میان شهرستان ها می باشد. شش شهر برازجان سعدآباد، شبانکاره، آبپخش، دالکی و وحدتیه در این شهرستان قرار دارند. در مجموع بیش از نیمی از شهرهای استان (۵۴.۵ درصد) در سه شهرستان دشتستان، بوشهر و دیر قرار دارد.

برآوردهای انجام شده در خصوص جمعیت نقاط شهری و روستایی در سال ۱۳۸۰ براساس نتایج سرشماری سال ۱۳۷۵ بوده است که در سال ۱۳۸۱ با انجام گرفتن سرشماری کارگاهی که در آن جمعیت ساکن نقاط شهری و روستایی نیز شمارش گردیده مبنایی جدید برای برآورد جمعیت نقاط شهری و روستایی به دست آمد. از این رو شاهد اختلافاتی در جمعیت برآورد شده نقاط شهری و روستایی بین ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۱ می باشیم.

۲ – ۲ تراکم نسبی جمعیت

در سال ۱۳۸۱ تراکم نسبی جمعیت استان ۳۵ نفر در هر کیلومتر مربع بوده است. یعنی به طور متوسط در هر کیلومتر مربع ۳۵ نفر زندگی کرده اند. در میان شهرستان های استان بالاترین تراکم نسبی با ۱۳۹ نفر در هر کیلومتر مربع متعلق به شهرستان بوشهر و پایین ترین آن نیز با ۱۵ نفر در هر کیلومتر مربع به شهرستان دشتی است.

وِیژگی های جمعیتی شهرستان های استان بوشهر به تفکیک شهری و روستایی در سال 1381

وِیژگی های جمعیتی شهرستان های استان بوشهر در سال ۱۳۸۱

-پوشش گیاهی، جنگل ها، مراتع و مناطق حفاظت شده استان بوشهر را بهتر بشناسید

استان بوشهر در سال ۱۳۸۴ دارای ۹ شهرستان به نام های: بوشهر، دشتستان، گناوه، دشتی، کنگان، دیر، تنگستان، جم و دیلم بوده است. همچنین ۲۷ شهر، ۲۱ بخش، ۴۲ دهستان، ۹۱۰ آبادی دارد (سازمان برنامه و بودجه استان)

طبق برآورد جمعیتی سال ۱۳۸۳ جمعیت شهرستان های استان بوشهر بدین قرار بوده است.

براورد جمعیت در سال۱۳۸۳

براورد جمعیت در سال۱۳۸۳

جغرافیای شبه جزیره بوشهر

نُه شهرستان استان بوشهر، هر کدام ویژگی ها و قدمت خاص خود را دارند و هر یک در مقطعی از زمان نقش عمده ای در استقرار انسانها در سکونتگاه خود و تأثیرات زیادی در اطراف و بعضا در منطقه خلیج فارس ایجاد کرده اند، که آثار و شواهد موجود، مؤید این مطلب است. در این میان شهر بندری بوشهر و شبه جزیره تاریخی آن، نقش ارزنده ای در تمدن پرشکوه ایرانی داشته و دارد.

برای آن که بدانیم چه عواملی سبب اهمیت و ماندگاری این بندر شده است، موقعیت جغرافیایی و تاریخی این بندر شبه جزیره ای را بررسی می کنیم.

موقعیت جغرافیایی شبه جزیره بوشهر

شبه جزیره تاریخی بوشهر که بندر بوشهر در آن قرار دارد، به طول ۱۵ و عرض ۲ تا ۴ کیلومتر در موقعیت جغرافیایی ۲۸ درجه و ۵۹ دقیقه و ۳۰ ثانیه عرض جغرافیائی و ۵۰ درجه و ۵۱ دقیقه و ۱۵ ثانیه طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. این سرزمین به دلیل همسطح بودن و در مواردی پایین تر بودن از سطح دریا و نفوذ آبهای خلیج فارس از شمال، جنوب و جنوب شرقی، به صورت یک شبه جزیره استثنائی در آمده که تنها از جهت گوشه ای از شرق شبه جزیره به خشکی (جاده شیراز – بوشهر) منتهی می شود. این شبه جزیره در ساحل شمال شرقی و قسمتی از شرق آن نفوذ آب در زمین های رسوبی وسعت آن را طوری تحمل کرده که خوری (خلیج کوچک) به طول بیش از دو کیلومتر را ایجاد کرده است. و به علت قرار گرفتن چند جزیره رسوبی دارای عرضهای متفاوت بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ متر و حداکثر عمق در مد کامل حدود ۸ متر و جزر كامل بین ۴ تا ۶ متر، یک خور طبیعی امن و لنگرگاه بسیار مناسبی را از هزاران سال تاکنون ایجاد کرده است.

نقشه شبه جزیره بوشهر

نقشه شبه جزیره بوشهر

 

مشخصات خور و لنگرگاه بندر بوشهر

اگر بپذیریم که روزگاری در کنار ساحل شبه جزیره تاریخی بوشهر و به عبارتی در کنار خور تاریخی بوشهر بندر، کوچک عیلامی شکل گرفته باشد، بدون شک اهمیت این خور و قرار گرفتن کنار آن نمایان می شود.

اصولا برای ایجاد بندر در هر ساحلی وجود بریدگیهای طبیعی (که در ساحل صخره ای بسیار مهیاست) و عمق مناسب لازم است. اما در سواحل پست (مانند بسیاری از سواحل استان بوشهر) باید پیشرفتگی در خشکی به صورت خور (خلیج کوچک) با عمق مناسب آن هم در دو جهت مخالف باد باشد تا بتوان بندر ایجاد کرد، یا با ایجاد حوضچه ای (نهگه) بتوان لنگرگاه را ایجاد کرد. در حالی که خور بوشهر با عمق مناسب به طور طبیعی بستر مناسبی برای ایجاد بندر را فراهم نموده چنان که در گذشته و حتی همین امروز، دهها فروند لنج و کشتی میتوانند در یک پناهگاه امن و مصون از هر بادی در کنار بندر پهلو گیرند. چنین موردی را در تمام طول خلیج فارس به جز خور عبدالله، در حد فاصل کویت و عراق و تا حدودی خور موسی در بندر امام خمینی و ماهشهر، کمتر می توان دید. همین عامل باعث ایجاد بندر تاریخی لیان و سپس بوشهر شده است. البته ذکر این نکته هم لازم است که بندر تاریخی ریشهر قبل از بوشهر از اهمیت تجاری برخوردار بوده و دلیل آن هم مربوط به خور بسیار مناسب و نسبتا پر عمق آن بوده است. چنین خوری آن هم در ساحل غربی شبه جزیره بیشتر در معرض بادهای سهمگین شمال قرار می گیرد و از این نظر نسبت به خور بوشهر از امتیازات کمتری برخوردار است و شاید آبادی بوشهر و خرابی ریشهر به وجود خور تاریخی بوشهر بی ارتباط نبوده است. شکل گیری و توسعه بندر و تراکم خانه ها، عمارتها، انبارها و مراکز تجاری در ساحل شرقی خور و از دماغه ورودی به بندر، مؤید این مطلب است.

مشخصات خور بوشهر

کانال – کانال دسترسی به بندر بوشهر از سه قسمت تشکیل شده است:

الف – کانال خارجی

ب – کانال داخلی

ج – خور سلطانی و پودر و خور فرعی لشکری

کانال خارجی – کانال خارجی از لنگرگاه خارجی تا لنگرگاه (غاوي) ادامه دارد و طول آن ۹ کیلومتر می باشد. (خارج از محدوده خور اصلی بوشهر است. مسیر کانال خارجی با توجه به جنبه کشتیرانی و همچنین الایگیری در حدود امکانات کاملا درست انتخاب شده است. این کانال قبل از لایروبی از عمق طبیعی ۳ / ۷۰ متر تا ۱۰ متر در پایین ترین سطح آب برخوردار بوده. لایروبی این کانال در سال ۱۳۵۳ توسط شرکت پنتا اوشن به وسیله یک فروند لایروب – کاترساکشن (لایروب مکنده) به عمق ۱۰ متر و عرض ۵۰ متر به انجام رسید.

با وجود توصیه های شرکت مشاور کامپاس و مذاکره انجمن شهر وقت با شرکت پنتااوشن در خصوص عدم دپو کردن موارد لایروبی شده در نزدیکی کانال خارجی و تقبل شرکت پنتاوشن نسبت به انباشتن مواد لایروبی مقابل بویه ۸، ۷، ۶ و ۵ تخلیه و کانال را در معرض ورود مجدد مواد لایروبی شده قرار داد. و لایروبی های سال های اخیر نتوانست کاهش عمق به وجود آمده در حاشیه کانال را برطرف نماید.

کانال داخلی – کانال داخلی که از «پیچ مرگ» تا «پوزه باسیدون» ادامه دارد، طول آن ۵ کیلومتر می باشد. این کانال قبل از لایروبی از عمق طبیعی یک متر تا ۶ / ۵ متر برخوردار بوده که طبق پروژه تنظیمی لایروبی توسط شرکت هلندی در سال ۱۳۴۵ تا عمق ۵.۵ متر وعرض ۱۰۰ متر به وسیله یک لایروب زنبه دار انجام شده است.

تمام موارد لایروبی شده با دوبه های خن دار مخصوص از محل لایروبی با یدک کش به قسمت جنوب غربی و جنوب کانال داخلی انتقال و در آن منطقه تخلیه شده بود و کمتر در معرض جابه جائی و انتقال به ساحل و کانال داخلی قرار گرفته و در آن محل تخلیه به صورت یکپارچه روی بستر دریا متراکم گردیده که هنوز آثار آن وجود دارد. لایگیری در بستر این کانال در طول ۷ سال بعد از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۳ اندکی تا هیچ بوده است.

در سال ۱۳۵۳ این قسمت از کانال توسط شرکت ژاپنی پنتااوشن بوسیله یک فروند کاتر ساکشن به عمق ۹.۵ متر و عرض ۱۴۰ متر لایروبی و مواد لایروبی شد. خاک های لایروبی شده نیز در شمال غربی لنگرگاه داخلی به صورت پراکنده در منطقه «علفدون» انباشته شد که به مرور زمان در اثر امواج و جریانهای جزر و مدی در اطراف کانال پخش گردید. البته چنانچه مواد لایروبی شده در باسیدون شامل پوزه بندر تا بویه بحرینی را تخلیه می کردند و نواحی «حوال» را که عمق کمتر از یک متر در جزیره کامل دارند احیاء می نمودند، فضای کافی جهت بارانداز و دیگر ساخت و ساز و پهلو گیرها فراهم می شد و نیازی به تخریب بافت قدیمی، که جزو آثار با ارزش تاریخی محسوب می شود، نبود؛ ضمن این که جریان جزر و مد در طول کانال داخلی به وجود آمده و باعث پاکسازی طبیعی کانال میشد.

خور سلطانی و پودر

این آبراه، خورهای جزر و مد طبیعی هستند که بین شبه جزیره شهر بوشهر و برآمدگی های بزرگ جزر و مدی به طرف شمال شرقی ایجاد شده اند. عمق های طبیعی خورها قبل از لایروبی بین حدود ۳.۵ تا نزدیکی ۱۰ متر متفاوت بوده که عمق مصب خور سلطانی در شمال بندر بوشهر از همه بیشتر بوده است. طول این خور تا خور پودر ۳.۵ کیلومتر می باشد. تا سال ۱۳۵۳ هیچ گونه لایروبی در این مسیر دریایی انجام نشده بود. در سال ۱۳۵۳ این خور تاریخی با عمق ۷.۵ متر و عرض ۱۰۰ متر توسط شرکت ژاپنی پنتااوشن و با یک فروند لایروبی کاترساکشن تا انتهای خور پودر لایروب و مواد لایروبی شده را در منطقه علفدون (جزیره نگین فعلی) و تعدادی از آن به قسمت جزیره «شیخ زنگی» در حاشیه «خور لشکری» محل فعلی جزیره صنعتی صدرا و مابقی در حاشیه خور پودر انباشت و دپو گردیده است.

به نظر می رسد تنها خوری که از مواد لایروبی شده آن جهت بازسازی خشکی نهایت استفاده شده، این قسمت از کانال می باشد. این خور به علت جریانهای جزر و مدی کمتر در معرض رسوب قرار می گیرد.

خور لشکری

یکی از خورهای فرعی خور سلطانی می باشد. این خور از عمقهای طبیعی ۵ متر تا ۱۵ متر مختلف می باشد. این خور تاکنون هیچ گونه لایروبی نشده است. جریان جزر و مد در آن خیلی شدید می باشد. در حاشیه شمالی آن جزیره صنعتی صدرا قرار دارد.

خور لشکری

خور لشکری

-پوشش گیاهی، جنگل ها، مراتع و مناطق حفاظت شده استان بوشهر را بهتر بشناسید

اسکله ها

از مجموع طول ۲۱۰۰ متری ساحل شرقی اداره بندر بوشهر فقط ۹۰۰ متر آن دارای عمق و حوضچه چرخی مناسب جهت پهلوگیری کشتیها با آبخور ۸.۵ متر و طول ۲۰۰ متر می باشد. از این ۹۰۰ متر، ۵۰۰ متر آن اسکله و مابقی فاقد اسکله پهلوگیری می باشد. اسکله تجاری قدیم که طول آن ۳۳۰ متر است. در سال ۱۳۴۵ ساخته شده است. این اسکله یکی از مستحکم ترین اسکله ها در نوع خود در ایران است. تجزیه و تحلیل های انجام شده در جلوی اسکله تجاری قدیم نشان داده است که استحکام زیرسازی با انجام لایروبی در پای اسکله تا ۹.۵ متر به خطر نخواهد افتاد. البته با تعريض حدود ۳ متر امکان تقویت آن تا عمق ۱۱ متر می باشد. با ایمنی کانال، افزایش این ژرفای لایروبی شده تضمین خواهد شد.

 

اشتراک گذاری

لينک کوتاه :

دیدگاه بگذارید

avatar
  عضویت  
اطلاع رسانی