چرا باید از کاربرد واژه معلول اجتناب کرد؟
اشتراک گذاری

مهرماه مناسبت‌های تقویمی همچون روز ناشنوایان و روز نابینایان را در خود جا داده است. روزهایی که معمولاً در نزد عموم به عنوان روز معلولین یاد می شود. اما آیا کاربرد واژۀ معلول در نزد افرادی که مشکلات جسمی دارند مطلوب است؟ آیا واژه‌ای پاکیزه برای اطلاق این بخش از اجتماع محسویب می‌شود؟ آیا تا کنون به خشونت مستتر در این واژه اندیشیده‌ایم؟ با ما در این گزارش مردمی همراه باشید.

کاربرد واژه معلول

سیراف خبر؛ ایرن واعظ زاده: مهرماه مناسبت‌هایی تقویمی همچون روز ناشنوایان و روز نابینایان را در خود جا داده است. روزهایی که معمولاً در نزد عموم به عنوان روز معلولین یاد می شود. اما آیا کاربرد واژه معلول در نزد افرادی که مشکلات جسمی دارند مطلوب است؟ آیا واژه‌ای پاکیزه برای اطلاق به این بخش از اجتماع محسوب می‌شود؟ آیا تا کنون به خشونت مستتر در این واژه اندیشیده‌ایم؟ در کنار تمام معضلات و نابه سامانی‌های اجتماعی که افراد دارای نقص عضو با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، اتفاق نظر نداشتن در خصوص نام گذاری این بخش از اجتماع و استعمال کلمات و صفات مختلفی مسئله‌ای است می تواند به آزار دهندگی سایر مشکلات این بخش از جامعه باشد.

«معلول» رایج‌ترین و نهادینه شده‌ترین کلمه‌ای است که از دیرباز تا کنون در بین افراد این قشر و همچنین عامۀ مردم به کار گرفته می‌شود تا افراد دارای مشکلات جسمی را نام دهند، اما در حال حاضر با افزایش آگاهی مردم و روی کار آمدن فعالان مدنی و همچنین شکل‌گیری علوم جدیدی از جمله مطالعات معلولیت، واژگان جدیدی همچون توان‌یاب و توان‌جو پا به عرصۀ ظهور نهاده‌اند.

معتقدان به منسوخ نمودن صفت معلول و جایگزینی توان‌یاب، بر این باور بوده که صفت معلول هیچ گونه سنخیتی با واقعیت وجودی افراد مذکور نداشته و استعمال نامناسب آن نیز از علل عقب ماندگی ساختار فرهنگی موجود می‌باشد. اما آیا این قشر نیز خود بر همین باورند؟ سایر افراد جامعه چه دیدگاهی در این باب دارند؟

مریم ۳۳ ساله و دارای مشکل جسمی حرکتی در خصوص کاربرد واژه معلول می‌گوید: «من همیشه می‌گویم افراد دارای معلولیت. مدت‌هاست که برای پیدا کردن یک کلمۀ مناسب فکر می‌کنم اما هنوز موفق نشده‌ام چیزی پیدا کنم. حتی به گروهی از دوستانم هم گفته‌ام که برای جایگزینی کلمۀ معلول تلاش کنند؛ مثلاً روشندل کلمۀ خیلی زیبایی است. از توان‌یاب و توان‌خواه اصلاً خوشم نمی‌آید چون معتقدم که ما واقعاً توانمند هستیم و با وجود داشتن یک نقص کوچک که ما را از دیگران متمایز کرده، باز هم نسبت به بقیه قوی‌تر هستیم. در مورد توان‌خواه این طور تصور می‌کنم که خواهان توان یا به عبارت دیگر همان ناتوان و معلول هست. اما وقتی می‌گویم قوی‌تر، به این معنی است که مثلاً من نوعی با داشتن تنها یک پای سالم، همپای دوستانم که هر دو پایشان سالم است به کوهنوردی می‌روم؛ بنابراین یعنی من قوی تر هستم».

فرزانه ۴۵ ساله و کم بینا می‌گوید: «کلمه در نوع تفکر ما نقش زیادی دارد. یک واژه وقتی زیبا باشد تأثیر زیادی بر  ذهن و روحیۀ ما دارد و وقتی نامطلوب باشد طبعاً اثرات منفی دارد. وقتی کسی دچار نقص جسمانی باشد و دیگران همیشه او را معلول خطاب کنند، آن فرد احساس عجز و ناتوانی می‌کند ولی واژۀ توان‌یاب باعث می‌شود احساس قدرت بیشتری داشته و بیشتر تلاش کند».

مهدی ۳۰ ساله و دارای عارضۀ جسمی حرکتی می‌گوید: «با کلمۀ معلول موافق نیستم، توان‌یاب یا توان‌خواه خوب است».

محسن ۲۹ ساله می‌گوید: «خواهر من نمی‌تواند صحبت کند. بعضی‌ها او را گنگ یا لال صدا می‌زنند. من از این مسئله ناراحت نمی‌شوم چون این کلماتی است که مشکل خواهر من را نشان می‌دهد. به نظر من جایگزینی کلمات دیگر به جای معلول و این نوع نگاه منفی به این کلمه می‌گوید که این افراد مشکل خود را نپذیرفته‌اند و به همین دلیل با خط زدن این کلمه قصد دارند واقعیت را پنهان یا فراموش کنند».

کاربرد واژه معلول

ابراهیم ۳۵ ساله می‌گوید: «‌توان‌یاب هنوز در جامعه جا نیفتاده و به خاطر همین وقتی می‌خواهیم در مورد این قشر صحبت کنیم، اگر واژۀ توان‌یاب یا توان‌جو را به کار ببریم مردم نمی‌دانند ما در مورد چه کسانی حرف می‌زنیم. پس باید کلماتی استفاده کنیم که برای همه قابل درک باشد».

مجتبی ۴۵ ساله و ضایعۀ نخاعی می‌گوید: «اگر کلمۀ معلول را در فرهنگ لغت بررسی کنیم، متوجۀ معنی نابه جا و حتی توهین آمیز آن می‌شویم. ما باید آن قدر از واژگان جایگزینی و مناسب با ویژگی خود استفاده کنیم که به تدریج در بین عامۀ مردم پذیرفته شود».

معصومه ۲۲ ساله و ضایعۀ نخاعی در خصوص کاربرد این واژه می‌گوید: «خب مگر معلول چه اشکالی دارد؟ تازه بیانش هم راحت‌تر است و بهتر سر زبان می‌چرخد».

شبنم ۲۶ ساله و کم بینا می‌گوید: «من نه کاربرد واژه معلول را درست می‌دانم و نه توان‌یاب و نه حتی روشن دل را. گرچه قبلاً از تمام این کلمات استفاده می‌کردم اما با گذشت زمان متوجه معانی نادرست و اشتباه آن‌ها شدم. از انتقال حس ناخوشایند و معنی توهین آمیز معلول که بگذریم، جایگزینی توان‌یاب شاید تا حدود زیادی توانسته باشد این حس ناخوشایند را کم رنگ‌تر کند اما به نظر می‌رسد در بطن کلماتی مثل توان‌یاب و توان جو اغراقی توجیه ناپذیر وجود دارد. علاوه بر این، ما به واژه‌ای نیاز داریم که بتواند دقیقاً آنچه در جسم ما و نه در درون مان هست را نشان دهد».

سحر ۳۶ ساله می‌گوید: «‌به نظر من جایگزینی توان‌یاب اصلاً درست و مناسب نیست؛ چرا که تمام انسان‌ها، چه آنهایی که مشکلات جسمی دارند و چه آن‌ها که سالم هستند، به دنبال بالا بردن توانایی‌های خود می‌باشند و این کلمه برای تمام افراد کاربرد دارد و نمی‌تواند مختص گروه خاصی باشد».

نگر خواهی از افراد جامعه اعم از دارندگان نقص عضو و سایرین، نشان می‌دهد که هنوز قراردادی پذیرفته شده بین مردم برای استفاده از این دست کلمات به وجود نیامده و دیدگاه‌ها صرفاً مبنی بر آنچه افراد خود گمان بر درستی آن می‌برند، ارائه شده و نه بر اساس مطالعات دقیق و مدوّن. البته بدیهی است که جایگزینی واژگان پیشنهادی تنها شایستۀ امثال داریوش آشوری و مرحوم داریوش شایگان می‌باشد اما آنچه در این میان مسئله‌ای ریشه‌دار بوده و معضل به شمار می‌رود، عدم فسخ واژگان و عبارات نامناسب است؛ چرا که تغییرات در مسائل به ظاهر کوچک و جزئی، بی تردید تحولات و دگرگونی های عمیقی را در پی خواهند داشت.

اشتراک گذاری

لينک کوتاه :

دیدگاه بگذارید

avatar
  عضویت  
اطلاع رسانی