کودکان، اینترنت و تکنولوژی، این موضوع جدی است!
اشتراک گذاری
کودکان، اینترنت و تکنولوژی

سیراف خبر؛ ایرِن واعظ‌زاده: روز جهانی کودک است و کودکی در دنیای امروز گره عجیبی به تکنولوژی و دستگاه‌های هوشمند خورده است. در عصر کنونی اینترنت و مشخصاً شبکه‌های اجتماعی و گوشی‌ها و ابزارات ارتباطی هوشمند، بخش گسترده‌ای از زیست روزمرۀ زندگی مدرن را تشکیل داده‌اند که علاوه بر بزرگسالان، برای کودکان نیز جذابیت و گیرایی بسیاری داشته و آنان را نیز به‌نوعی درگیر دنیای اینترنت و تعاملات مجازی کرده‌ است؛ به‌گونه‌ای که مطالعات نشان می‌دهند ۹۷ درصد نوجوانان (۱۵ تا ۱۷ سال) در مراکز استان‌ها، صاحب گوشی همراه هستند(اقتصاد نیوز) و علاوه بر استعمال این وسایل، سن استفاده از فضای مجازی نیز بسیار پایین آمده و از هر سه کاربر اینترنت در جهان، یک نفر کودک می‌باشد(ایسنا). این روز را بهانه ای قرار دادیم تا رابطۀ کودکان، اینترنت و تکنولوژی که در دنیای امروز چنان به هم گره خورده اند که نگرانی های جدی در خصوص عواقب آن برانگیخته است را بررسی کنیم.

استفادۀ مکرر از فضای مجازی و همین‌طور شبکه‌های اجتماعی و عدم کنترل و نظارت توسط والدین، کودکان را در معرض خطرات و پیامدهای بسیار و گاه جبران‌ناپذیری قرار می‌دهد. به بحث کودکان، اینترنت و تکنولوژی از دو جنبه یا حیطه می‌شود نزدیک شد؛ از جنبۀ فرم و ابزار و از جنبۀ محتوا و فراورده. اما پیش از ورود به بحث باید یک باور تقریباً پذیرفته‌شده در خصوص ارتباط کودک، اینترنت و تکنولوژی را در نظر داشت؛ اگر این ابزارها و امکان‌های دنیای امروز در کنار فایده و کارایی(که حتماً دارند)، آسیب و صدمه‌هایی هم داشته باشند، بی‌تردید کودکان آسیب‌پذیرترین قشر هستند. اما از جنبۀ فرم و ابزار، یکی از اساسی‌ترین مسائلی که مطرح می‌شود، تأثیر استفاده از تکنولوژی‌های مدرن از جمله تلویزیون، کامپیوتر، تبلت و گوشی‌های هوشمند(ولو مفید و مناسب) بر کارکردهای مغزی است.

تأثیر نور گوشی‌های هوشمند بر رشد مغزی کودکان

سعید صدقی؛ دانش‌آموختۀ روان‌شناسی عمومی که سابقۀ سخنرانی، نگارش و تدریس در زمینۀ تبعات روان‌شناختی اینترنت و فضای مجازی را نیز دارد در این خصوص بیان می‌کند: «امروزه یکی از موضوع‌های مورد توجه مطالعات نوروساینس(علم اعصاب) و روان‌شناسی و سایر حوزه‌های مرتبط، تأثیرپذیرفتن مغز و کارکردهای آن از تکنولوژی و اینترنت است. یکی از تبعات منفی این ابزارها، صرف‌نظر از مفید یا مضر بودن محتوای‌شان، هنگام استفاده در شب پدیدار می‌شود. نور آبی‌فام که در طول روز و روشنایی خورشید وجود دارد و در سیر دگرگونش(تکامل) انسان منجر به روز بیداری و شب‌خوابی گونۀ انسانی از طریق تنظیم چرخۀ خواب و بیداری شده، در دوران مدرن و از طریق چراغ‌ها و لامپ‌های الکتریکی مختلف به وفور در شب‌ها نیز وجود دارد».

سعید صدقی

این روان شناس حوزۀ عمومی درخصوص رابطۀ کودکان، اینترنت و تکنولوژی توضیح می دهد: «ساطع شدن این نور از این گوشی‌ها تفاوت اساسی‌ای با سایر ابزارهای نور مصنوعی آب‌فام دارد؛ بر خلاف لامپ و چراغ که بازتاب آن‌ها به چشم ما می‌رسد، ما به منبع نور در کامپیوتر و تبلت و گوشی و البته تلویزیون زُل می‌زنیم! و یکی از تبعات ناشی از زل زدن به منبع نور آبی‌فام، ارسال پیامی فریب‌دهنده به مغز است: «خورشید هنوز غروب نکرده، بیدار بمان!» این فریب مغزی از طریق توقف سطح ترشح هورمون ملاتونین(هورمون خواب) آغاز می‌شود و این یعنی کاهش کمیت و کیفیت خواب. با توجه به این‌که کودکان نیازمند خواب بسیار بیشتری نسبت به بزرگسالان هستند و مغز هنگام خواب قسمتی از فعالیت‌های رشدی‌اش را انجام می‌دهد، با کاهش ترشح ملاتونین و به تبع آن کاهش کمیت و کیفیت خواب شبانه، کودک تأثیر بیشتری خواهد پذیرفت».

آسیب ذهنی که پراکندگی و عدم توان در تمرکز و توجه مستمر به یک سوژه در کودکان را در پی دارد، در آیندۀ  نزدیک در کیفیت مطالعه، آموزش و یادگیری آنان و همچنین در توان مدیریت هیجان‌ها و کنترل تکانه‌های‌شان به‌وضوح دیده خواهد شد؛ بنابراین، کودکان زیر دو سال باید به‌طور کامل از این وسیله‌ها دور شوند

امروزه شواهد پرتعداد علمی در اهمیت خواب در رشد مغز، افزایش ترشح هورمون رشد، افزایش فعالیت‌های سیستم خودکار ایمنی و … در اختیار داریم. کاهش کمیت و کیفیت خواب، یعنی لطمۀ جدی به این فرایندهای حیاتی.

کودکان زیر دو سال و تأثیر تماشای تلویزیون

از طرف دیگر، موضوع مهم و نگران کننده، آسیب‌پذیری نوزادان زیر دو سال در برابر این قبیل تکنولوژی‌هاست. مطالعات متعدد نشان داده که  کودکان زیر دو سال، به‌هیچ‌عنوان نباید از این وسایل استفاده کرده و حتی به تلویزیون نیز نمی‌بایست خیره شوند؛ چراکه نورهایی که بسیار تکان خورده و کانون تمرکزی که مدام تغییر می‌کند، مغز را از حالت توجه و تمرکز دور کرده و در آینده، باعث ایجاد اختلال توجه و تمرکز(ADD)  برای کودکان می‌شوند. صدقی در این باره می‌گوید: «آسیب ذهنی که پراکندگی و عدم توان در تمرکز و توجه مستمر به یک سوژه در کودکان را در پی دارد، در آیندۀ  نزدیک در کیفیت مطالعه، آموزش و یادگیری آنان و همچنین در توان مدیریت هیجان‌ها و کنترل تکانه‌های‌شان به‌وضوح دیده خواهد شد؛ بنابراین، کودکان زیر دو سال باید به‌طور کامل از این وسیله‌ها دور شوند و کودکان دیگر نیز بهتر است ساعات بسیار کوتاهی(هر چقدر کمتر بهتر) این وسایل را در اختیار داشته باشند. همچنین بسیاری از متخصصین تربیتی به جد توصیه می‌کنند که کودکان به‌جای استفاده از چنین ابزارهایی که عمدتاً فعالیت‌های انفرادی و بدون کوچک‌ترین تعاملی هستند، با اسباب‌بازی‌ها و هم‌بازی‌ها درگیر تعامل و بازی شوند».

آنچه در اینترنت و با تکنولوژی منتقل می شود

جنبۀ دوم بحث کودکان، اینترنت و تکنولوژی به محتوای دریافتی آن‌ها از این دنیای مجازی برمی‌گردد. یکی از اصلی‌ترین چالش‌ها در این زمینه، عدم امکان پیش‌بینی محتواهای احتمالی است. ما به‌طور قطع نمی‌دانیم کودکان و نوجوانان‌مان در محیط‌های اینترنتی(به‌طور مشخصی وب‌گردی و استفاده از شبکه‌های اجتماعی) با چه مسائلی مواجه خواهند شد؛ به علاوه، بسیاری از والدین نیز تمرکز و نظارت خاصی به فعالیت فرزندان‌شان در این محیط نداشته و احتمال اینکه کودک یا نوجوان محتوای نامناسبی با سن خودش را ببیند، بشنود یا بخواند بسیار زیاد است.

در دنیای فعلی صحبت دیگر سر استفاده یا عدم استفاده از تکنولوژی مدرن نیست. این ابزارها و وسایل جزوی از قاعدۀ بازی زندگی اجتماعی ماست. نکتۀ اصلی کاستن از آسیب و افزودن به فایده‌های این ابزارهاست

این روانشناس در ادامه بیان می‌کند: «یکی از جدی‌ترین لطمه‌هایی که گزارش‌های مختلفی از آن در دست داریم، امکان آشنایی کودکان با اشخاص مختلف در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی است. این قضیه  آنان را به شدت در معرض سوءاستفاده‌های متعدد و متنوع (از سوءاستفادۀ جنسی گرفته تا کلاهبرداری مالی و ایجاد وحشت و ترس و احساس گناه و اضطراب و…) قرار می‌دهد. مجموعۀ همۀ این موارد به ما این هشدار را می‌دهد که باید ساعات استفادۀ کودکان از این محیط‌ها را به‌دلیل تأثیر ذاتی این ابزارها بر مغز و ذهن انسان محدود کرده و از طرفی، به‌علت احتمال مشاهده و تجربۀ محتوای نامناسب و آسیب‌زننده بر فعالیت‌های آن‌ها نظارت داشته باشیم و آنان را از بازی‌هایی با محتوای خشونت‌آمیز یا استفاده از ابزارهایی که مناسب ردۀ سنی آن‌ها نیست، دور نگاه داریم. علاوه بر این، استفاده از این وسایل در ساعات شب، خصوصاً آخر شب، باید کاملاً ممنوع شود. فراموش نکنیم که محتوای نامناسب بیشتر اوقات در ساعات شب برای کودکان و نوجوانان پیش می‌آید و اگر کودک در چنین ساعاتی با این وسایل در اتاق شخصی‌اش تنها باشد، آسیب‌پذیری بیشتری خواهد داشت».

با تکنولوژی قهر نمی‌کنیم؛ اما…

تمام این توصیه‌ها به نظارت و ایجاد محدودیت، تنها زمانی مؤثر و مفید خواهند بود که ارتباط خوب والدین از لحاظ کیفیتی برقرار باشد. کودکی که ارتباط مثبت و مناسبی با والدین داشته باشد، هم به‌لحاظ پذیرفتن قانون و محدودیت‌های آن در خانواده رفتار مناسبی خواهد داشت و هم در صورت تجربه‌های آسیب‌زننده و خطرات احتمالی با خیالی آسوده موضوع را به والدین اطلاع خواهد داد؛ چراکه این هشدار را باید به جد گرفت که  پنهان‌کاری و ترس از برملا کردن، بسیار بیشتر از خود آن رخداد در فرزندان ما آسیب و خرابی به بار می‌آورند.

صدقی در پایان عنوان کرد: «باید در نظر داشت که در دنیای فعلی صحبت دیگر سر استفاده یا عدم استفاده از تکنولوژی مدرن نیست. این ابزارها و وسایل جزوی از قاعدۀ بازی زندگی اجتماعی ماست. نکتۀ اصلی کاستن از آسیب و افزودن به فایده‌های این ابزارهاست. تکنولوژی و مشخصاً اینترنت دنیای بی‌کرانی از دانش و آگاهی و کسب اطلاعات و آشنایی با افکار و اندیشه‌های نو و بدیع را پیش‌روی من و شما و فرزندمان گشوده است. ما چاره‌ای نداریم جز اینکه بیاموزیم آن‌ها را درخدمت خوب‌زیستن به‌کار بگیریم. کودکان ما(البته پس از دو و سه سالگی) می‌توانند از موهبت‌های تکنولوژی برخوردار بشوند. استفاده از انیمیشن‌های آموزشی، استفاده از بازی‌های رایانه‌ای مناسب با سن و سطح رشدی و همچنین در آیندۀ آموزش شیوه‌های جستجوی آسان اطلاعات همه و همه می‌توانند در این راه مددرسان باشند».

لينک کوتاه :

اشتراک گذاری

دیدگاه بگذارید

avatar
  عضویت  
اطلاع رسانی